Çocuk Hastalar İçin SGK İlaç Davası: Başvuruyu Kim Yapar?
SGK tarafından karşılanmayan kanser ilacı, akıllı ilaç veya başka bir yüksek maliyetli tedavi 18 yaşından küçük bir çocuk için reçete edildiğinde, başvurunun kimin adına ve kim tarafından yapılacağı önemli bir usul sorunudur. Çocuk hasta olması nedeniyle hakkın dışında değildir; ancak ergin olmayan çocuk, geri ödeme başvurusu ve dava sürecinde kural olarak yasal temsilcisi aracılığıyla hareket eder.
SGK ilaç başvurusu çocuğun hakkı için, çocuk adına ve onun yasal temsilcisi tarafından yapılmalıdır. Anne ve baba evli ve velayet devam ediyorsa velayet birlikte kullanılır. Dava aşamasında çocuğun anne ve babası tarafından birlikte temsil edilmesi esas alınmalıdır. Boşanma sonrasında velayet yalnız bir ebeveyne verilmişse başvuru ve dava, kural olarak velayet sahibi ebeveyn tarafından çocuk adına yürütülür. Çocuk velayet altında değilse vasi; yasal temsilci ile çocuk arasında menfaat çatışması varsa şartları oluştuğunda temsil kayyımı gündeme gelebilir.
Buradaki en önemli ayrım şudur: ilaç hakkının sahibi çocuk ile işlemi yapan anne, baba, vasi veya avukat aynı kişi değildir. Veli ya da vasi kendi kişisel hakkını değil, küçük hastanın hakkını temsil eder. Bu nedenle başvuru dilekçesinin, vekâletnamenin ve dava dilekçesinin taraf bilgilerinin birbirleriyle uyumlu kurulması gerekir.
SGK İlaç Başvurusunda Hak Sahibi Çocuk mu, Anne veya Baba mı?
Çocuk hastanın tedavisi için talep edilen ilaç bedeli bakımından başvurunun merkezindeki kişi çocuktur. Anne veya baba ise velayet hakkından kaynaklanan yasal temsil yetkisiyle çocuk adına hareket eder.
Türk Medeni Kanunu'nun 335. maddesine göre ergin olmayan çocuk, kural olarak anne ve babasının velayeti altındadır. Aynı Kanun'un 342. maddesi ise anne ve babanın, velayetleri çerçevesinde üçüncü kişilere karşı çocuklarının yasal temsilcileri olduğunu düzenler.
Dosyada örneğin “anne SGK'ya başvuruyor” denilebilir; fakat hukuki açıdan kurulması gereken temel ilişki “küçük çocuk adına velayeten anne/baba” şeklindedir. Anne veya babanın kendi adına ilaç bedeli talep etmesi ile çocuk adına yasal temsilci sıfatıyla işlem yapması aynı şey değildir.
Bu ayrım özellikle dava aşamasında önemlidir. Çünkü Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.52, medenî hakları kullanma ehliyetine sahip olmayanların davada kanuni temsilcileri tarafından temsil edileceğini düzenlemektedir.
Anne ve Baba Evliyse Çocuk Adına Başvuruyu Kim Yapar?
Türk Medeni Kanunu m.336'ya göre evlilik devam ettiği sürece anne ve baba velayeti birlikte kullanır. Buna bağlı olarak çocuk adına yürütülen hukuki işlemlerde ortak velayet yapısı göz önünde tutulmalıdır.
Bununla birlikte SGK'ya yapılan idari başvuru ile mahkemede dava açılması aynı temsil işlemi değildir. TMK m.342, iyi niyetli üçüncü kişilerin eşlerden her birinin diğer eşin rızasıyla işlem yaptığını varsayabileceğini de düzenlemektedir. Bu nedenle yalnız bir ebeveyn tarafından yapılmış bir SGK başvurusunu, sadece tek imza bulunduğu gerekçesiyle her durumda kendiliğinden geçersiz saymak doğru değildir.
Fakat yüksek bedelli ilaç uyuşmazlığının mahkemeye taşınması ihtimali varsa, başvurunun en başından itibaren anne ve babanın ortak temsil durumunu açıkça göstermek usul tartışmasını azaltan daha güvenli bir dosya yaklaşımıdır.
Özellikle dava açılacaksa, “SGK başvurusunu anne yaptı, o hâlde davayı da yalnız anne açabilir” veya “baba başvurduğu için yalnız baba davacı temsilcisi olabilir” şeklinde bir sonuç çıkarılmamalıdır. İdari başvuru ile dava temsil ehliyeti ayrı ayrı kontrol edilir.
Mahkeme Aşamasında Anne ve Babanın Birlikte Hareket Etmesi Gerekir mi?
Anne ve baba evli ve velayet birlikte kullanılıyorsa, çocuk adına açılacak davada ortak temsil konusu özellikle önemlidir.
Danıştay 10. Dairesinin 8 Haziran 2022 tarihli, E.2022/2822, K.2022/3124 sayılı kararında bu konu doğrudan bir çocuk hastanın ilaç uyuşmazlığı bağlamında incelenmiştir. Kararda, anne ve babası sağ ve evli bulunan küçük adına açılacak davanın anne ve baba tarafından ortak yürütülmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
Söz konusu uyuşmazlık, Duchenne Musküler Distrofi hastalığında ataluren etken maddeli ilaç ve SUT düzenlemesine ilişkin idari yargı dosyasıdır. Dolayısıyla kararın görevli yargı koluna ilişkin koşulları her SGK ilaç davasına aynen taşınamaz. Ancak kararın çocuğun kanuni temsili hakkındaki değerlendirmesi, TMK m.335–342 ve HMK m.52 sistemine dayanmaktadır.
SGK uyuşmazlığının iş mahkemesinde mi yoksa başka bir yargı yolunda mı ele alınacağı ise çocuğun temsilinden ayrı bir sorundur. Bu ayrım için SGK ilaç davasında görevli mahkemenin nasıl belirlendiği ayrıca incelenebilir.
SGK Başvurusunu Yalnız Anne veya Yalnız Baba Yaptıysa Ne Olur?
Bu durumda ilk olarak başvuru belgesinin nasıl düzenlendiğine bakılmalıdır.
Başvuru açıkça çocuk adına yapılmış, ilacın çocuğa ait reçete ve raporları sunulmuş ve başvuruyu yapan ebeveyn kendisini veli olarak göstermişse, sırf diğer ebeveynin aynı belgede imzası bulunmadığı için başvurunun hukuki etkisi hakkında otomatik bir sonuca varılmamalıdır.
Özellikle şu noktalar ayrı ayrı kontrol edilmelidir:
- Başvurunun hak sahibi olarak kimi gösterdiği,
- anne ve babanın başvuru tarihinde evli olup olmadığı,
- velayetin birlikte mı yoksa tek ebeveynde mi bulunduğu,
- diğer ebeveynin işleme açık bir itirazının bulunup bulunmadığı,
- SGK'nın başvuruyu esas yönünden inceleyip incelemediği,
- dava açılacaksa kanuni temsilin usulüne uygun tamamlanıp tamamlanmadığı.
Pratik açıdan en temiz yapı: ortak velayet devam ediyorsa çocuk adına yapılacak yüksek maliyetli ilaç başvurusunda anne ve babanın temsil durumunun dilekçede açıkça gösterilmesi, dava ihtimali varsa vekâletnamenin de aynı temsil yapısıyla uyumlu düzenlenmesidir.
Anne ve Baba Boşanmışsa SGK Başvurusunu Kim Yapar?
Boşanmada cevap, velayetin kimde olduğuna göre değişir. TMK m.336, boşanma hâlinde velayetin çocuğun kendisine bırakıldığı tarafa ait olduğunu düzenlemektedir.
Bu nedenle mahkeme kararıyla velayet anneye verilmişse, çocuk adına SGK ilaç başvurusunu ve kural olarak dava sürecini anne yürütür. Velayet babaya verilmişse aynı temsil yetkisi baba tarafından kullanılır.
- Kesinleşmiş velayet kararını kontrol edin.
- Başvurunun çocuk adına yapıldığını açıkça gösterin.
- Velayet kararının gerekli kısmını temsil belgesi olarak dosyada bulundurun.
- Avukatla işlem yapılacaksa vekâletnamenin velayet sahibi ebeveyn tarafından çocuk adına verildiğini kontrol edin.
- Sonradan verilmiş farklı bir velayet veya ortak velayet kararı olup olmadığını ayrıca araştırın.
Boşanma Sonrasında Ortak Velayet Varsa Ne Olur?
Mahkeme kararıyla ortak velayet devam ediyorsa, tek ebeveynli velayet dosyasındaki gibi otomatik hareket edilmemelidir. Ortak velayetin kapsamı ve kararın temsil bakımından ne öngördüğü incelenmelidir.
Özellikle dava aşamasında ortak velayet sahiplerinin birlikte temsil gerekliliği gözden kaçırılmamalıdır.
Anne ve Baba Evli Değilse Çocuk Adına Kim Başvurur?
Türk Medeni Kanunu m.337'ye göre anne ve baba evli değilse velayet kural olarak anneye aittir.
Bununla birlikte anne küçük, kısıtlı veya ölmüşse ya da velayet anneden alınmışsa, hâkim çocuğun menfaatine göre vasi atayabilir veya velayeti babaya verebilir.
Dolayısıyla yalnız nüfus kayıtlarında anne ve babanın adının bulunması, temsil yetkisinin kimde olduğunu tek başına çözmez. Velayet durumunun güncel hukuki kayıt üzerinden belirlenmesi gerekir.
Anne veya Babadan Biri Vefat Etmişse Başvuruyu Kim Yapar?
TMK m.336 uyarınca anne ve babadan birinin ölümü hâlinde velayet kural olarak sağ kalan ebeveyne ait olur.
Bu durumda çocuk adına SGK ilaç başvurusu sağ kalan ve velayet hakkını kullanan ebeveyn tarafından yürütülebilir.
Dosyada temsil durumu bakımından ölüm ve nüfus kayıtları ile varsa velayeti etkileyen farklı bir mahkeme kararının bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir.
Çocuğun Anne veya Babasının Velayeti Yoksa Başvuruyu Vasi mi Yapar?
Evet, çocuk velayet altında değilse vesayet gündeme gelir. TMK m.404'e göre velayet altında bulunmayan her küçük vesayet altına alınır.
TMK m.403 ise vasinin, vesayet altındaki küçüğün kişiliği ve malvarlığıyla ilgili menfaatlerini korumak ve onu hukuki işlemlerde temsil etmekle yükümlü olduğunu düzenler.
Bu durumda SGK ilaç başvurusu çocuk adına usulüne uygun biçimde atanmış vasi tarafından yapılabilir.
Vasi Çocuk Adına Doğrudan Dava Açabilir mi?
Burada veli ile vasi arasında önemli bir fark vardır. TMK m.462/8'e göre vasi, kural olarak dava açmak için vesayet makamının iznine ihtiyaç duyar. Kanun, acele hâllerde vasinin geçici önlemler alma yetkisini ayrıca saklı tutmaktadır.
Bu nedenle vasi tarafından takip edilen çocuk ilaç dosyasında yalnız “vasi atama kararı var” demek yeterli görülmemelidir. Dava açılması bakımından gerekli vesayet makamı izni de ayrıca kontrol edilmelidir.
HMK m.54 de kanuni temsilcinin dava açmasının bir makamın iznine bağlı olduğu hâllerde, izin belgesinin mahkemeye sunulmasını düzenlemektedir.
Anne veya Babanın Menfaati Çocuğun Menfaatiyle Çatışıyorsa Ne Olur?
Yasal temsilcinin her durumda çocuğu temsil edebileceği düşünülmemelidir.
Türk Medeni Kanunu m.426, yasal temsilcinin menfaati ile küçüğün menfaatinin çatıştığı veya yasal temsilcinin görevini yerine getirmesine bir engel bulunduğu durumlarda temsil kayyımı atanmasını öngörmektedir.
SGK ilaç uyuşmazlığında bu durum olağan değildir; ancak temsil yetkisinin gerçekten tartışmalı olduğu özel dosyalarda kayyım ihtiyacı ayrıca değerlendirilebilir.
Kayyım, “anne veya baba başvuruyla uğraşmak istemiyor” diye otomatik olarak devreye girmez. Kanundaki temsil engeli veya menfaat çatışması koşullarının bulunması gerekir.
Büyükanne, Büyükbaba veya Başka Bir Akraba SGK Başvurusu Yapabilir mi?
Akrabalık tek başına yasal temsil yetkisi oluşturmaz.
Çocuk fiilen büyükanne, büyükbaba, teyze, amca, kardeş veya başka bir yakının yanında kalıyor olabilir. Ancak bu durum, o kişiyi kendiliğinden çocuğun velisi veya vasisi hâline getirmez.
Başvuru ve dava bakımından kişinin:
- velayet sahibi olması,
- usulüne uygun atanmış vasi veya kayyım olması,
- ya da yetkili yasal temsilciden alınmış geçerli bir vekâlet/temsil yetkisine dayanması
gerekir.
Avukat Çocuk Adına SGK Başvurusu ve Dava Açabilir mi?
Avukat aracılığıyla işlem yapılabilir; ancak vekâletnamenin kimin tarafından ve hangi sıfatla verildiği önemlidir.
Çocuk henüz ergin değilse avukatın yetkisi, kural olarak çocuğun yasal temsilcisinden kaynaklanır. Ortak velayet devam ediyorsa, dava aşamasında anne ve babanın ortak temsilinin vekâletnameye doğru yansıtılması gerekir.
Danıştay 10. Dairesinin E.2022/2822, K.2022/3124 sayılı çocuk ilaç kararında da, anne ve babanın birlikte vekâletname vermiş olmasına rağmen dava dilekçesinin yalnız baba üzerinden kurulması usul yönünden problemli bulunmuş; çocuk adına anne ve babanın ortak dava açması gerektiği belirtilmiştir.
Vekâletname yalnız anne veya babanın kişisel adına verilmiş bir yetki gibi değil, çocuğun yasal temsil ilişkisini doğru gösterecek biçimde dosyayla uyumlu olmalıdır. Velayet tek ebeveyndeyse buna ilişkin mahkeme kararı da temsil zincirinin parçasıdır.
Çocuk Hasta İçin Dava Açmadan Önce SGK'ya Başvuru Zorunlu mu?
Uyuşmazlığın 5510 sayılı Kanun ve diğer sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklandığı ve iş mahkemesi yoluna tabi olduğu durumlarda, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.4 önem taşır.
Bu hükme göre, kanundaki istisna dışında dava açmadan önce SGK'ya başvurulması zorunludur. Diğer kanunlarda yer alan özel süreler saklı kalmak üzere, SGK'nın başvuruya 60 gün içinde cevap vermemesi hâlinde talep reddedilmiş sayılır.
Ancak her çocuk ilaç uyuşmazlığının hangi yargı yoluna tabi olduğu yalnız çocuğun yaşına göre belirlenmez. Sigortalılık statüsü, dava konusu kurum işlemi ve talep yapısı ayrıca incelenmelidir. Bu nedenle SGK ilaç davasında görev ve yargı yolu konusu temsil sorunundan ayrı değerlendirilmelidir.
Çocuk Adına SGK Başvurusu Nasıl Gösterilmelidir?
Başvuru dilekçesinin taraf ve temsil ilişkisini açık göstermesi, daha sonraki dava aşamasında önemli olabilir.
Dosyanın somut durumuna göre başvuruda temel mantık şu şekilde kurulabilir:
Hak sahibi: Küçük çocuk / hasta
Yasal temsil: Velayeten anne ve baba veya velayet sahibi ebeveyn
Vesayet varsa: Vasi sıfatıyla
Vekil varsa: Yasal temsilci tarafından yetkilendirilmiş avukat
Bu ifade bir dilekçe şablonu değildir. Ama başvurunun anne veya babanın kendi kişisel ilaç talebi gibi görünmesini önleyen temel taraf mantığını gösterir.
Çocuk Hasta Dosyasında Temsil İçin Hangi Belgeler Kontrol Edilmelidir?
İlaç başvurusunda tıbbi belgeler kadar, başvuruyu yapan kişinin çocuk adına işlem yapmaya yetkili olup olmadığı da önemlidir.
| Durum | Temsil Eden | Kontrol Edilecek Belge |
|---|---|---|
| Anne ve baba evli | Anne ve baba / ortak velayet | Kimlik ve aile/velayet durumunu gösteren güncel kayıtlar; dava varsa uygun vekâletname |
| Boşanma ve velayet annede | Anne | Velayet kararını gösteren mahkeme ilamı |
| Boşanma ve velayet babada | Baba | Velayet kararını gösteren mahkeme ilamı |
| Ortak velayet | Kararın kapsamına göre anne ve baba | Ortak velayet kararı ve dava temsil belgeleri |
| Ebeveynlerden biri ölmüş | Sağ kalan velayet sahibi ebeveyn | Nüfus kayıtları ve varsa özel velayet kararı |
| Çocuk velayet altında değil | Vasi | Vasi atama kararı; dava için gerektiğinde vesayet makamı izni |
| Menfaat çatışması / temsil engeli | Atanmış temsil kayyımı | Kayyım atama kararı ve yetki kapsamı |
| Avukat aracılığıyla takip | Avukat | Yasal temsil ilişkisiyle uyumlu vekâletname |
Yurt dışından temin edilen ilaçlarda süreç ayrıca hasta adına düzenlenen reçete, sağlık raporu ve gerekli izin belgeleri üzerinden yürüyebilir. Bu özel süreç hakkında yurt dışından ilaç temini ve SGK geri ödeme şartları ayrıca incelenebilir.
Doktor Çocuk Adına SGK İlaç Başvurusu Yapabilir mi?
Tedaviyi yürüten hekim ile çocuğun yasal temsilcisi farklı rollere sahiptir.
Hekim; reçete, sağlık raporu, epikriz, tedavi planı ve gerekiyorsa tıbbi gerekçeyi ortaya koyan belgeleri düzenleyebilir. Ancak bu tıbbi rol, hekimi kendiliğinden çocuğun hukukî temsilcisi hâline getirmez.
Ayrıca bazı TİTCK veya hastane işlemleri hekim ya da sağlık kuruluşu üzerinden yürütülebilir. Bunlar SGK geri ödeme talebindeki yasal temsil meselesiyle karıştırılmamalıdır.
İlaç Parasını Anne veya Baba Ödediyse Davayı Ödeyen Ebeveyn mi Açar?
Ödeme yapan kişi ile çocuk adına ileri sürülen sağlık/geri ödeme talebinin temsilcisi aynı mesele değildir.
İlacın anne veya babanın banka hesabından, kredi kartından veya başka bir aile kaynağından ödenmiş olması, tek başına velayet ve dava temsilini değiştirmez.
Bununla birlikte geçmişte yapılan ilaç ödemelerinin geri istenmesi söz konusuysa:
- faturanın kimin adına düzenlendiği,
- ilacın hangi çocuk için temin edildiği,
- ödemenin kim tarafından yapıldığı,
- davadaki talep sonucunun nasıl kurulduğu
ayrıca incelenmelidir.
“Parayı anne ödedi, o hâlde dava otomatik olarak annenin kişisel davasıdır” şeklindeki yaklaşım güvenli değildir. Ödeme belgesi ile kanuni temsil ve talep hakkı ayrı hukuki başlıklardır.
Çocuk Dava Devam Ederken 18 Yaşını Doldurursa Ne Olur?
Türk Medeni Kanunu'na göre erginlik kural olarak 18 yaşın doldurulmasıyla başlar. Çocuk ergin hâle geldiğinde velayet ve buna bağlı veli sıfatıyla temsil sona erer.
Bu nedenle dava çocuk küçükken anne veya baba tarafından velayeten açılmış olsa bile, yargılama devam ederken çocuk ergin olursa artık davaya kendi adına devam etmesi gerekir.
Avukat dosyayı takip ediyorsa, ergin olan kişinin kendisi adına yeni vekâletname vermesi gerekebilir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun E.2017/670, K.2017/931 sayılı kararında da dava devam ederken ergin olan çocuklar bakımından velinin temsil görevinin sona erdiği ve davaya ergin kişinin kendisinin devam etmesi gerektiği kabul edilmiştir.
Ayrıca Türk Medeni Kanunu bakımından “18 yaşından küçük” ile “hukuken mutlaka küçük” kavramları her durumda aynı değildir. Evlenme kişiyi ergin kılar; 15 yaşını doldurmuş bir küçük de kanundaki şartlarla mahkemece ergin kılınabilir.
SGK Başvurusu Yanlış Kişi Adına Yapıldıysa Ne Yapılmalıdır?
Bu durum dava açılmadan önce mümkün olduğunca netleştirilmelidir.
Örneğin ilaç çocuk için kullanıldığı hâlde başvuruda yalnız annenin veya babanın kişisel adı hak sahibi gibi gösterilmişse, başvurunun içeriği ve SGK'nın verdiği cevabın kapsamı birlikte incelenmelidir.
Başvurunun gerçekte çocuğun ilacına ilişkin olduğu belgelerden açıkça anlaşılıyor olabilir. Buna karşılık taraf ve temsil ilişkisi belirsizse, dava öncesinde çocuğu hak sahibi olarak açıkça gösteren usulüne uygun yeni veya tamamlayıcı başvuru yapılması temsil ve dava şartı tartışmasını azaltabilir.
Özellikle 7036 sayılı Kanun m.4 kapsamında SGK'ya başvuru dava şartıysa, “herhangi bir aile ferdinin yaptığı herhangi bir başvuru yeterlidir” şeklinde hareket edilmemelidir. Dava konusu talep ile Kuruma sunulan talebin kimin hakkına ve hangi ilaca ilişkin olduğu açık olmalıdır.
Çocuk Hasta İçin Başvuruyu Kimin Yapacağı Nasıl Belirlenir?
| Soru | Cevap | Sonraki Kontrol |
|---|---|---|
| Hasta ergin mi? | Evetse kural olarak kendisi işlem yapar. | Vekil varsa kendi adına vekâletname. |
| Hasta ergin değil ve anne-baba evli mi? | Velayet kural olarak ortak. | Dava aşamasında anne ve babanın ortak temsili. |
| Anne-baba boşanmış mı? | Velayet kararına bakılır. | Tek velayet mi, ortak velayet mi? |
| Anne-baba evli değil mi? | Kural olarak velayet annede. | Mahkemenin farklı bir velayet/vasi kararı var mı? |
| Ebeveynlerden biri ölmüş mü? | Kural olarak sağ kalan ebeveyn. | Velayeti etkileyen başka karar var mı? |
| Çocuk velayet altında değil mi? | Vasi gerekir. | Dava için TMK m.462/8 izni. |
| Temsilci ile çocuk arasında menfaat çatışması var mı? | Kayyım ihtiyacı doğabilir. | TMK m.426 koşulları. |
| Avukat takip edecek mi? | Yasal temsilciden yetki gerekir. | Vekâletname ile velayet/vesayet yapısı uyumlu mu? |
Çocuk Hasta SGK İlaç Dosyasında 9 Adımlı Temsil Kontrolü
- Çocuğun hukuki statüsünü belirleyin: Yaş, erginlik ve varsa ergin kılınma durumu.
- Velayet durumunu belirleyin: Anne ve baba evli mi, boşanmış mı, ortak velayet var mı?
- Temsil belgesini doğrulayın: Velayet ilamı, vasi kararı veya kayyım kararı gerekiyor mu?
- SGK başvurusunun tarafını kontrol edin: Başvuru açıkça çocuk adına mı yapıldı?
- İlaç dosyasını eşleştirin: Reçete, sağlık raporu, epikriz ve varsa TİTCK belgeleri aynı çocuğa mı ait?
- SGK cevabını kontrol edin: Ret veya cevap çocuğun başvurusuna mı ilişkin?
- Dava yolunu belirleyin: 7036 m.4 ve görev/yargı yolu kuralları somut dosyaya uygulanıyor mu?
- Vekâletnameyi kontrol edin: Dava açacak avukatın yetkisi yasal temsil yapısıyla birebir uyumlu mu?
- Yargılama boyunca temsil değişikliğini izleyin: Çocuk ergin oldu mu, velayet değişti mi, vasi/kayyım değişti mi?
Sık Sorulan Sorular
Çocuk adına SGK ilaç başvurusunu anne mi baba mı yapar?
Anne ve baba evli ve velayet devam ediyorsa velayet birlikte kullanılır. SGK başvurusunun da çocuk adına kurulması gerekir. Dava aşamasında ortak velayet sahibi anne ve babanın birlikte temsil durumu özellikle önemlidir.
Yalnız anne SGK'ya başvurduysa başvuru geçersiz olur mu?
Sadece tek ebeveynin imzasının bulunması nedeniyle her durumda otomatik geçersizlik sonucu çıkarılamaz. Başvurunun çocuk adına yapılıp yapılmadığı, velayet durumu, diğer ebeveynin rızası ve SGK'nın başvuruyu nasıl değerlendirdiği birlikte incelenmelidir. Dava aşamasındaki temsil şartları ise ayrıca tamamlanmalıdır.
Anne ve baba evliyse davayı yalnız baba açabilir mi?
Ortak velayet devam ederken küçük adına dava açılmasında anne ve babanın ortak temsili esas alınmalıdır. Danıştay 10. Dairesinin çocuk ilaç uyuşmazlığına ilişkin E.2022/2822, K.2022/3124 sayılı kararı da bu yöndedir.
Boşanmış anne çocuk adına tek başına dava açabilir mi?
Velayet mahkeme kararıyla anneye verilmişse kural olarak çocuk adına anne hareket eder. Dava dosyasına velayet durumunu gösteren kararın sunulması gerekebilir. Ortak velayet kararı varsa ayrıca değerlendirme yapılmalıdır.
Anne ve baba evli değilse başvuruyu kim yapar?
TMK m.337 uyarınca anne ve baba evli değilse velayet kural olarak anneye aittir. Ancak mahkemece babaya velayet verilmiş veya vasi atanmışsa güncel karar esas alınır.
Büyükanne çocuk için SGK ilaç başvurusu yapabilir mi?
Sadece büyükanne olmak yasal temsil yetkisi vermez. Büyükanne usulüne uygun vasi/kayyım olarak atanmışsa veya gerekli temsil yetkisine sahipse durum farklı olabilir.
Vasi çocuk adına SGK ilaç davası açabilir mi?
Vasi çocuğun yasal temsilcisidir; ancak TMK m.462/8 uyarınca dava açmak için kural olarak vesayet makamının izni gerekir. Acele hâllerde geçici önlem yetkisine ilişkin kanuni istisna saklıdır.
Avukata vekâletnameyi çocuk mu verir?
Çocuk henüz ergin değilse vekâletname yasal temsilci üzerinden düzenlenir. Ortak velayette dava bakımından anne ve babanın temsil yapısı; tek velayette ise velayet sahibi ebeveyn dikkate alınır.
Çocuk dava devam ederken 18 yaşına girerse ne olur?
Erginlikle birlikte velayet ve velinin kanuni temsil görevi sona erer. Yargılamaya artık ergin olan kişinin kendisinin devam etmesi gerekir; vekille takip edilecekse kendi adına vekâletname düzenlemesi gündeme gelir.
İlaç parasını anne ödedi diye dava anne adına mı açılır?
Otomatik olarak hayır. Ödemeyi kimin yaptığı ile çocuğun sağlık hakkına ilişkin talebin yasal temsil yoluyla ileri sürülmesi ayrı konulardır. Fatura, ödeme belgesi ve talep yapısı somut dosyada birlikte değerlendirilmelidir.
Çocuğun kendi imzası SGK ilaç başvurusu için yeterli mi?
Ergin olmayan çocuğun fiil ve dava ehliyeti yetişkin kişiyle aynı değildir. SGK geri ödeme başvurusu ve dava süreci kural olarak yasal temsilci üzerinden yürütülmelidir. Ayırt etme gücüne sahip küçüğün bazı kişiye sıkı sıkıya bağlı hakları kullanabilmesine ilişkin kurallar, ilaç geri ödeme davasındaki temsil sistemiyle aynı şey değildir.
Hukuki Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — özellikle m.11–16, m.335–337, m.342, m.403–404, m.426 ve m.462.
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — özellikle m.50–54.
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu — özellikle SGK'ya başvuru zorunluluğunu düzenleyen m.4.
- Danıştay 10. Daire, E.2022/2822, K.2022/3124, 08.06.2022 — çocuk adına ortak velayet altında anne ve babanın dava temsiline ilişkin değerlendirme.
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E.2017/670, K.2017/931, 10.05.2017 — dava sırasında ergin olan çocuk bakımından veli sıfatıyla temsilin sona ermesine ilişkin değerlendirme.
Bilgilendirme Notu: Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Çocuk hasta adına SGK başvurusu veya dava sürecinde temsil; anne ve babanın medeni durumuna, güncel velayet kararına, ortak velayet bulunup bulunmadığına, vesayet veya kayyım kararına, çocuğun erginlik durumuna, sigortalılık statüsüne, SGK işleminin niteliğine ve görevli yargı yoluna göre değişebilir. Somut dosyadaki başvuru, vekâletname ve mahkeme belgeleri birlikte incelenmelidir. İçerik tıbbi tedavi önerisi niteliğinde değildir.